De vrijmaking van de Energiemarkt in Nederland

De spreker toont zich als hij het woord neemt, verrast door het feit dat de inleider het onderwerp cannabis aanroerde. Dat zat zo. Toevallig deze week werd ik benaderd door dr. Ad Jansen, een spreker uit Amsterdam die enkele jaren geleden vertelde hoe het kwam dat Nederland ‘een narcostaat’ was geworden die enorm veel cannabis (80% van de productie van nederwiet) uitvoerde. De laatste ontwikkelingen zijn, dat Nederland nu volledig legaal voor een bedrag van meer dan €100 miljoen per jaar aan productiemiddelen voor de wietteelt naar andere EU-landen uitvoert; waarmee de grensoverschrijdende handel in nederwiet is stilgevallen want elk land produceert nu voor zijn eigen behoefte... Ik wou de leden van de Club deze update niet onthouden.

De jurist Frank van den Heuvel heeft dertien jaar bij de Rabobank gewerkt en zit nu zes jaar bij DELTA NV in Middelburg, na enkele fusies en overnames de rechtsopvolger van de Provinciale Zeeuwse Energiemaatschappij. De aandeelhouders zijn de Provincie Zeeland en de gemeenten. DELTA is nu nog één van de twee zelfstandige volledig Nederlandse energiebedrijven. De andere zijn inmiddels of overgenomen door binnenlandse bedrijven of (na de overnames) in buitenlandse handen: Nuon (Vattenfall), Essent (RWE). DELTA voert nog andere activiteiten uit, zoals gas, water, kabel, telefonie, internet, zonnecellen, waterzuivering en afvalverwerking – ‘multi-utility’. Indaver is voor 75% eigendom van DELTA.
Frank loopt in zijn voordracht vijf punten na: de prijs, de governance, de netwerken, de energietransmissie en de geopolitiek.

1 De liberalisering zou hebben moeten leiden tot lagere energieprijzen. Dat dit niet is gebeurd, ligt aan de prijs van de ruwe olie die aan de basis ligt van de prijs van alle energiedragers, en die is weer afhankelijk van de schaarste op de markt en de toenemende vraag, plus de heffingen waarmee overheden de vraag proberen te sturen.
2 Bij ‘governance’ gaat het om het leiden van een bedrijf in een geliberaliseerde en geprivatiseerde omgeving. Iedere klant moet vrij zijn om zijn of haar eigen energieleverancier te kiezen; maar dit leidt dus vooralsnog niet tot lagere prijzen. Europa schrijft voor dat de exploitatie van de transmissienetwerken moet worden losgekoppeld van de bedrijven die de distributie en de levering doen. Alleen Nederland en Scandinavische landen hebben dat gedaan. Het is dus niet vreemd dat Gaz de France/Suez en andere grote jongens veel meer macht hebben en dat de markt verlamd is.
3 De netwerken bieden een steeds grotere leveringszekerheid, storingen treden steeds minder op en worden steeds sneller verholpen. Op de Noordwest-Europese markt worden de grote energiecentrales die aan zee of bij rivieren liggen, optimaal met elkaar gekoppeld. Hiertegenin verwacht Van den Heuvel een toenemende tendens naar decentrale energieproductie, zowel in het bedrijfsleven als bij particulieren, als ook door voertuigen.
4 We gaan van dominant fossiel (gas, kolen, uranium) naar dominant duurzaam. Ten eerste is er de tendens naar energiebesparing; al is de andere tendens naar méér apparaten hier weer mee in strijd. Ten tweede zijn er duurzame vormen van energieopwekking: zon, wind, water, biomassa. Zonnecellen zijn breed toepasbaar en de productietechniek ervan gaat snel vooruit. Akzo gaat nu zonnecellen in verven verwerken. Windmolens op zee zijn, alhoewel duurder, productiever dan op het land. Het waait meer op zee en je kunt er de modernste technologie toepassen. Op het land duren vergunningsprocedures te lang. DELTA onderzoekt manieren om de energie te winnen die vrijkomt bij de overgang van zoet naar zout water. Biomassa vergt enorme arealen koolzaad of andere gewassen. Wij willen hier niet met onze schone energie het eten uit de mond van mensen in Bolivia stoten.
Bij al deze alternatieve energieleveranties gelden beperkingen. Energie moet er op het juiste moment zijn tegen de juiste kosten – de driehoek zekerheid-betaalbaarheid-duurzaamheid. Want ook de burgers die tot de milieubeweging behoren, zijn tevens consumenten met een hand op de portemonnee. Als het niet waait, zet DELTA onmiddellijk een gasgestookte centrale in gang. Ook gasgestookte centrales worden technisch steeds beter, de nieuwste staat langs de Westerschelde – prima koelwater.
Er zijn technieken om de vrijkomende hoeveelheden CO2 veilig op te vangen: CCS of Carbon Dioxide Capture and Storage, vooral onder de grond in leeggehaalde gasvelden e.d. Of dit kostendekkend kan weten we nog niet.
DELTA wil naast Borssele nog een kernenergiecentrale bij bouwen. In de visie van DELTA zou je elk landsdeel ook een specifieke opwekkingsvorm kunnen geven: zonne-energie in Limburg, gas in Groningen, wind in de kustprovincies, kernenergie in Zeeland. Het onmiskenbare voordeel van kernenergie is dat er bij de productie geen CO2 vrijkomt. Er is in de wereld nog voldoende uranium voorradig. De centrales zijn extreem veilig en ze verdienen hun investeringen gemakkelijk terug doordat ze zeer lang en doorlopend produceren. De schadelijkheid van het afval wordt steeds kleiner en er worden steeds betere oplossingen voor gevonden. De procedure is nu: eerst bovengrond opslaan en daarna onder de grond. De daarvoor geschikte aardlagen zijn vele duizenden jaren stabiel waardoor de opslag voor toekomstige generaties geen gevaar oplevert.
5 Op wereldschaal worden er met de levering van energie spelletjes Stratego, Risk, Monopoly en de Kolonisten van Catan gespeeld. In de landen die het meest van energielevering profiteren is het met de democratie slecht gesteld: kijk naar het Midden-Oosten, naar Rusland, naar Venezuela. De heersers kunnen cadeaus uitdelen aan de bevolking. Frankrijk bedrijft ook buitenlandse politiek met zijn energiebedrijf, Sarkozy gedraagt zich als Lodewijk XIV. Via Gazprom en de pijplijnen naar het westen zet Rusland andere landen onder druk: Oekraïne, de NAVO, Georgië, Turkije.
O.a. vanwege de olie zullen de Koerden nooit een onafhankelijk Koerdistan krijgen met de olievoorraden van Kirkoek erin.
Naast Frankrijk zijn Zwitserland en Finland voorbeelden van landen die voor hun energie volstrekt onafhankelijk willen blijven.
Energiearme landen als India en China echter, moeten contracten met de grote energieleverende landen afsluiten.
Frank beantwoordt nog enkele vragen van leden. Arnold vertelt over een schip in ontwikkeling dat op batterijen kan varen, zowel in binnenwateren als op zee. Maar of die batterijen duurzaam zijn, is de vraag, en dat geldt ook voor elektrische auto’s.
Iedere vorm van energie-opwekking heeft nadelen, anders hadden we al lang voor die ene zonder nadelen gekozen. Bij het aanleggen van stuwmeren zijn complete dorpen weggevaagd, met bewoners. De exploitatie is wel schoon, maar heeft weer nadelen voor de landbouw in de benedenloop.
De Sahara is op zich geschikt om op grote schaal zonne-energie op te vangen, maar de politieke risico’s zijn niet gering, het vraagt investeringen in infrastructuur en de kans op lekverlies is groot.