Prof. Paul Cozijns over moordenaars

Professor Paul Cozijns over moordenaars

Anders dan in Wallonië, is er pas de laatste tien jaar in Vlaanderen aandacht voor de forensisch-psychiatrische kant van moordenaars. Er zullen in 2012 (Gent, 220 bedden) en 2013 (Antwerpen, 180 bedden) beveiligde psychiatrische ziekenhuizen komen.  De Antwerpse instelling zal om de hoek komen bij waar Arnold Claus woont, op de Beatrijslaan.

Juridisch is inmiddels geregeld dat de kosten van de medische kant van de behandeling  wordt betaald want als je in België in de gevangenis komt – als beklaagde al – vervallen je rechten op bijstand van de mutualiteit.

De meeste moorden worden gepleegd door mensen met een psychiatrische stoornis. In België vinden er elk jaar zo’n 190 moorden plaats (1,9 per 100.000). Maar ook 2400 zelfmoorden (24 per 100.000). Overigens binnen de muren van de gevangenis zijn dat er 8 à 9 keer zoveel, en de helft daarvan zelfs binnen drie dagen nadat iemand in hechtenis is genomen, als reactie op de vrijheidsberoving.

In 28% van de gevallen pleegt iemand zelfmoord ná een moord.

Cozijns heeft een statistiek maar met de kanttekening dat verschillende landen er verschillende registraties op na houden.  Saillant daarin zijn de cijfers voor de VS, waar 6,2/100.000 moorden per jaar gebeuren, en maar 4/100.000 zelfmoorden. Cozijns schrijft dat toe aan het ‘gemak’ waarmee men in de VS aan wapens kan komen en anderen neerschiet. (Hij heeft geen goede verklaring voor de voor Europa relatief lage cijfers van Duitsland – 14,9 zelfmoorden, 1 moord/100.000 – en het Verenigd Koninkrijk – 9 zelfmoorden, 0,9 moorden/100.000.)

Je hebt mensen met een psychische of psychiatrische stoornis die in eerste instantie patiënt zijn en medisch behandeld (zouden moeten) worden, en je hebt mensen die sociaal deviant gedrag vertonen, die delinquenten worden, juridisch worden beoordeeld en straf krijgen. De twee groepen hebben een kleine overlapping en dat worden dus de geïnterneerden. In België waren dat er in 2004 ruim 3300, waarvan ruim 1700 in Vlaanderen. Daarvan zaten er ruim 500 opgesloten, 1203 functioneerden er in de maatschappij, al dan niet in speciale woonprojecten. In reguliere psychiatrische ziekenhuizen worden bijv. vrouwen verpleegd die hun kinderen hebben vermoord – zij zijn geen bedreiging voor de maatschappij. Voor pathologische minder begaafde brandstichters zijn er andere oplossingen. In het UZA heeft men een ambulante behandeling voor seksuele delinquenten.

Het risico van de nieuwe instellingen is dus niet of ze de bedden snel zullen bezetten, maar hoe snel ze de mensen weer vrij kunnen laten. Het zijn de moeilijke gevallen die er komen, mensen die meestal meerdere psychiatrische stoornissen cumuleren ofwel een multiple pathologie vertonen. De meeste mensen zullen uiteindelijk uit de instelling komen, maar dan moeten die toch meestal wel opgevangen worden; er moet een forensisch netwerk zijn met een goede regie.

Het aantal moorden in België blijft per jaar eigenlijk constant, er is geen stijgende of dalende trend.  Wat betreft moordenaars zijn er de eenmalige moordenaars, de massamoordenaars en de seriemoordenaars.  Op de incidentele moordenaars gaat Cozijns verder niet in; over degenen die nadat zij een ander hebben vermoord, zichzelf om het leven brengen, zegt hij dat die gevallen buiten het systeem van justitie vallen zodat we weinig over geweten is.

Massamoordenaars onderscheiden zich door het feit dat ze hun daad in één episode plegen, dat ze ermee in de bekendheid willen komen, vaak aangekondigd, bijvoorbeeld op het internet, en dat ze erop rekenen dat de politie ze zal doden, ze zijn dus suïcidaal.

De seriemoordenaars doen  juist hun best om niet gepakt te worden, ze plegen hun moorden in veel episodes met pauzes ertussen. Vaak zijn hun daden seksueel gekleurd. Vaak laten ze zich helpen, bijv. door hun vrouw (Dutroux, Fourniret) of dochter (Pandy). Vaak zijn het mensen van wie hun omgeving totaal niet verwacht dat zij het zijn. De moordenaar van Muizen begeleidde op hun verzoek vaak vrouwen die niet meer alleen over straat durfden vanwege de moordenaar van Muizen. Vaak voeren  ze bij de moord zelf nog extra handelingen uit waar ze iets mee uit willen drukken – veel te veel messteken, de slachtoffers bijten, etc. Dat kan het afreageren op oude frustraties zijn. Vaak hebben ze een fantasmatisch leven (dat kán gamen op het internet zijn, waar je strategisch leert doden) dat natuurlijk in het echte leven niet uitkomt. Soms hebben ze een hoger doel, zoals ‘de stad zuiveren van de hoeren’ (Jack the Ripper), of bepaalde voorkeuren, zoals maagden (Fourniret), of alleen de vrouwelijke leden van de eigen familie (Pandy).

In sommige gevallen kun je wel zeggen dat er onnodige slachtoffers zijn gevallen omdat de dader in feite bekend was (maar als het om ernstige jeugddelinquentie gaat houdt de jeugdrechter die altijd geheim, een ivm stigmatisering goedbedoelde maar soms dus contraproductieve regel), of omdat er in het leven van de dader ernstige dingen zijn voorgevallen waar niet adequaat op is gereageerd.

Dat bepaalde vrouwen verliefd worden op veroordeelde moordenaars is een soort reddersfantasie en delinquenten ontwikkelen soms een spiegelbeeldige fantasie, dat een bepaalde persoon hen inderdaad zal redden, dat dan alles beter wordt – maar in feite leren ze niets.

Religie is geen factor.

Voor seksuele delinquenten is hormonale castratie weer mogelijk want het wordt weer betaald.

Over de invloed van games bestaan twee visies, in de ene helpt gamen om agressie te ontladen, in de andere leren mensen er juist strategisch te handelen. Bij gamen heb je natuurlijk geen last van rondspattend bloed, de werkelijkheid valt tegen.

Op 11 delinquenten is er één vrouw. Vrouwen die seksuele delicten plegen komen eerder in de gezondheidszorg terecht. Wat betreft moorden, plegen ze die meestal zonder gebruik van kracht, dus eerder met gif.

Veroordeelden hebben rechten. Sommige moordenaars zullen niet meer vrijkomen. Maar Dutroux wás een veroordeelde serieverkrachter die is gaan moorden om te voorkomen dat hij door een slachtoffer  weer zou worden gepakt.